Newsletter


 

Debata

Zbigniew Placzyński: Kulturalnie

1. KULTURA I SZTUKA
Znamienną cechą współczesnej kultury jest  hybrydyzacja, polegająca na mieszance kultury lokalnej z elementami globalnego obiegu. To rodzi kryzys tożsamości. Zanika kultura narodowa. Kultury lokalne zmieniają swoje oblicze, amerykanizują się, rodzi się tożsamość globalna. Zanikają tzw. małe ojczyzny. Miraż kultury z rynkiem zatraca jej duchowe oblicze. Kultura staje się towarem i bierze udział w grze rynkowej. Produkcja dóbr kultury staje się sektorem gospodarki pod naporem globalnej machiny rynkowej.  Wartości utylitarne i hedonistyczne  zdominowały intelektualne i duchowe. Instytucje kultury stają się centrami rozrywki. Zjawisko merkantylizacji  obejmuje nawet dziedziny takie jak: instytucja Kościoła, życie religijne, życie artystyczne, kulturę i sztukę tzw. wysoką.

Potrzeba zmiany wydaję się nieunikniona. Zmiana  może okazać się upadkiem (nie takie cywilizacje przemijały) lub wzniesieniem się na poziom wyższy.  Czas więc zakończyć licytacje nad tym, czyje systemy wartości są lepsze, czy też kto zawłaszcza historię. Ta baza: nasza historia, nasze tradycje są wspólne czy uznajemy je za wartościowe, czy też nie  wymagają należnego im  szacunku. Czas zakończyć przejęte z polityki  wzajemne opluwanie się. Jaki jest efekt tych zachowań - widać jak na dłoni. Ludzie kulturalni chcąc zachować swój indywidualny system wartości nie przyznają się do swoich poglądów i postaw. Miejsce rozumu i wartości w życiu społecznym zostaje wypełniane przez konsumpcyjne hasła : wybór należy do ciebie,  tylko u nas najlepiej i najtaniej, co sprzyja rozwiązaniom z pogranicza patologii i przestępstwa. To droga do degradacji społecznej. Droga pozbawiona wyższych wartości. Spróbujmy zawrócić z niej i posłuchać tego, co nam w duszy gra.

2. BADANIE I DZIAŁANIE MECHANIZMEM DOBREJ ZMIANY
Poszukiwanie zagubionych wartości należy poprowadzić mądrze. Można badanie przestrzeni społeczno-kulturalnej zlecić fachowcom z zewnątrz. Z oddalenia lepiej widać.  Mogą oni porównać zjawiska z miejscowości „A” ze zjawiskami w miejscowości „B”, ale czy będą oni w stanie określić poziom satysfakcji mieszkańców, określić wyjątkowości badanych grup społecznych dopóki nie zjedzą z nimi przysłowiowej beczki soli. Inaczej mówiąc najlepiej poznajemy się we wspólnym działaniu. Stopień zadowolenia społecznego nie jest przecież zależny od poziomu PKB na mieszkańca. Odwiedzamy znajomych, którzy groszem nie śmierdzą, ale czas z nimi spędzony to wielka przyjemność i odwrotnie trafiamy na salony i liczymy minuty do wyjścia. Wszyscy funkcjonujemy w przestrzeni  kultury i tworzymy przestrzeń społeczno-kulturalną.

O ile istnieją standardowe metody pomiaru działalności badawczo-rozwojowej czy liczby patentów (w przypadku przemysłów kreatywnych ich odpowiednikiem mogą być wzory użytkowe), to nieco trudniej już badać jakość kapitału ludzkiego związaną z twórczym myśleniem, aktywność , a jeszcze trudniej wartość artystyczną.

/Z raportu końcowego „Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych”/

Mieszkańcy naszego miasta widzą plusy i minusy życia społecznego, jedynie może nie potrafią ich wyartykułować i dotrzeć z tym do władzy. Najlepszymi posłańcami i komunikatorami w tej sprawie ( badaczami i pracownikami) są szeregowi animatorzy kultury, którzy powinni być w samorządowych instytucjach kultury.  To do nich powinno należeć zauważenie  społecznej potrzeby zmiany. To oni  muszą zainicjować odpowiednie działania. To oni edukują i wychowują.  
Żeby tylko władza chciała ich słuchać? Tak oto pojawił nam się nowy temat:

3. ROLA WŁADZ I INSTYTUCJI
Wymogiem chwili jest poszukiwanie nowych modeli instytucji kultury.
W proces ten muszą włączyć się władze na każdym szczeblu tak państwowym, jak i lokalnym. Wydaje się, że struktury organizacyjne tych nowych instytucji winne być przede wszystkim płaskie. Umożliwia to skoncentrowanie się na działaniach, a nie zależnościach personalnych. Po drugie, podstawowe placówki kultury powinny być tak zlokalizowane, aby były w zasięgu uniemożliwiającym wykluczenie z uczestnictwa w życiu społeczno-kulturalnym miasta – ważna jest ilość, a nie wielkość. Funkcjonowanie tych ośrodków powinno mieć charakter animacyjny, czyli badający potrzeby i zachęcający do aktywności w przestrzeni kultury. Poziom takich działań jest uzależniony od współpracy z instytucjami kultury wysokiej, a skuteczność gwarantuje współdziałanie z organizacjami pozarządowymi (stowarzyszeniami, fundacjami, klubami itp.). Praktycznym sposobem na to są partnerstwa formalne i nieformalne. To twory umożliwiające badanie potrzeb (w procesie, a nie jednorazowo) społeczno-kulturalnych i konfrontację rezultatów na poziomie międzyinstytucjonalnym i środowiskowym. Instytucje samorządowe w partnerstwach na rzecz kultury powinny pełnić wiodącą rolę. I to tu pojawiają się zadania dla władzy lokalnej, która zobowiązana jest:
- do zmiany struktury organizacyjnej tych instytucji (spłaszczenie)
- przeanalizowania ich lokalizacji w mieście
- wypracowania podstawowych celów i zadań, jakie mają spełniać w środowisku działania
Przed tzw. czwartą władzą, czyli mediami jawi się w tym modelu istotna rola wzmacniacza pozytywnych zachowań i propagatora działań z przestrzeni kultury.

Jeżeli media mają wpływać na pożądany rozwój społeczno-kulturalny naszego miasta, należy zastanowić się nad polityką mediów regionalnych. To w nich powinna toczyć się batalia o aktywne uczestnictwo obywateli w tzw. życiu kulturalnym. Instytucje i organizacje kultury mają za zadanie wygenerować ofertę adekwatną do potrzeb, a media muszą ją wypromować. I tu też, wydaje się, że najlepszym rozwiązaniem jest działanie w partnerstwie na rzecz kultury. Nie wystarczy, aby media były jedynie obserwatorem i rejestratorem zdarzeń, powinny stać się ich współtwórcą. Ścisła współpraca mediów lokalnych z instytucjami kultury powinna być normą.

Cele sektora publicznego w odniesieniu do wspierania przemysłów kreatywnych mogą być następujące:
1) Tworzenie bardziej atrakcyjnych przestrzeni miejskich -  miasta bardziej atrakcyjne dla mieszkańców i dla biznesu.
2) Zwiększanie uczestnictwa obywateli w imprezach kulturalnych i szeroko rozumianej kulturze i sztuce.
3) Tworzenie powiązań pomiędzy instytucjami a uniwersytetami i instytucjami edukacyjnymi, współpraca .
4) Zwiększanie różnorodności kulturowej.
Kolejnym krokiem jest rozpowszechnianie dobrych praktyk. Zwykle zaangażowane są w ten proces określone struktury, zwykle nie jeden departament a kilka działających wspólnie i realizujących projekty, które wykraczają poza kompetencje 1 departamentu: np.  departament rozwoju przedsiębiorczości i departament kultury, departament edukacji oraz ds. młodzieży oraz departament wdrążający inicjatywy wspólnotowe. 

Znaczenie kultury dla rozwoju wynika z następujących szczegółowych przesłanek:  
1. Udział w kulturze oznacza wszechstronną edukację.  
Kontakt z kulturą działa na sposób myślenia a nabywane kompetencje dzięki np. edukacji artystycznej są wykorzystywane w innych dziedzinach życia.
2. Kultura sprzyja spójności społecznej i tworzeniu kapitału społecznego  
Kultura pomaga integrować różne grupy społeczne, mobilizować je do działania na rzecz dobra wspólnego, włączać do publicznego życia zmarginalizowane grupy.  
3. Kultura wzmacnia tożsamość  
Uczestnictwo w kulturze wzmacnia tożsamość (zarówno lokalna, regionalną, jak i ponadnarodową) i poczucie przynależności do określonej wspólnoty lub kręgu wartości.
4. Kultura sprzyja rozwojowi demokracji  
Dostęp do kultury sprzyja kształtowaniu świadomości obywatelskiej i kompetencji niezbędnych do uczestnictwa w życiu publicznym.  
5. Kultura sprzyja dialogowi społecznemu  
Kultura kształtuje postawy sprzyjające tolerancji pielęgnuje wartości społeczeństwa obywatelskiego.  
6. Kultura bezpośrednio wpływa na gospodarkę  
Kultura staje się współcześnie czynnikiem rozwoju ekonomicznego, na równi z pracą, kapitałem i technologiami. Sektor kultury stwarza miejsca pracy, jest jednym z elementów bazy rozwoju ekonomicznego miast i regionów, pełni ważne funkcje egzogeniczne, wpływa na atrakcyjność określonych lokalizacji.  
7. Efekty zewnętrzne działalności kulturalnej  
Działania w sferze kultury przynoszą pozytywne efekty zewnętrzne w postaci rozwoju sektorów komplementarnych.  
Działalność kulturalna nie może być traktowana jako stricte działalność o charakterze gospodarczym. Wynika to z następujących przesłanek:  
- produkuje się dobra charakteryzujące się tym, że zadowolenie z ich konsumpcji jest wysoce subiektywne i trudno mierzalne. W konsekwencji przemysł kulturalny ma ograniczone możliwości badania rynku, co pociąga za sobą dużą niepewność dotyczącą ewentualnego powodzenia w sprzedaży określonych produktów,  
Firmy oferujące doznania kreatywne potrzebują kreatywnych pracowników, gotowych na pracę w nietypowych warunkach (godziny pracy, praca zespołowa w zmieniających się konfiguracjach pracowników).  
Niemniej jednak korzyści wynikające z interwencji publicznych w sektorach kreatywnych nie są gwarantowane i będą się różnić w zależności od wspieranego sektora i cech lokalnych przestrzeni. Kluczowym czynnikiem sukcesu jest bowiem określenie ,w jakim stopniu i które sektory kreatywne są na danym terenie najistotniejsze dla władz lokalnych i jakiego rodzaju inwestycje będą w danych warunkach najkorzystniejsze. Oznacza to, iż nie ma jednego dobrego schematu działania wspierającego sektory kreatywne. Rozwiązania powinny być „szyte na miarę” dla każdego obszaru, z uwzględnieniem jego cech specyficznych i zasobów.

/Z raportu końcowego „Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych”/

Liczę na to, że Regionalny Kongres Kultury pomoże nam w wypracowaniu zasad współdziałania instytucji kultury w celu podniesienia jakości życia społecznego naszego miasta i regionu.
 
 
Zbigniew Placzyński – urodzony w 1957 roku w Łodzi. Pedagog, plastyk, filmowiec –amator. Absolwent Instytutu Teologicznego Sekcji Teoretycznej w Łodzi. W latach 1984 -1991 nauczyciel w Szkole Podstawowej nr 17 w Łodzi. Od 1987 roku instruktor i animator społeczno-kulturalny w Bałuckim Ośrodku Kultury. Współtwórca i jeden z liderów Koalicji na rzecz Bałut – partnerstwa ludzi i instytucji działających w celu polepszenia jakości życia na Bałutach. Twórca i koordynator Ogólnopolskiego Festiwalu Filmów Komórkowych „OFFK-a” – filmowego projektu edukacyjnego.

TAGI

przemysły kreatywne      instytucje      edukacja kulturalna