Newsletter


 

Debata

Zawód artysty – głos łódzkich artystów i artystek

Oto wyniki ankiety przeprowadzonej we wrześniu-październiku 2011 roku wśród młodych łódzkich artystów i artystek, działających głównie na polu sztuk wizualnych. Była ona skierowana przede wszystkim do członków grupy dyskusyjnej, mającej służyć wymianie informacji i koordynacji działań na rzecz zmiany polityki kulturalnej w Łodzi (grupa ta powstała po spotkaniach „Zawód artysty”, zorganizowanych w kwietniu i czerwcu 2011 roku przez Marcina Polaka oraz Tomasza Załuskiego w gościnnie udostępnionych przestrzeniach Muzeum Sztuki w Łodzi). Trafiła też jednak oczywiście do osób spoza grupy. Do chwili obecnej na pytania dotyczące m.in. kondycji łódzkiej sceny artystycznej, funkcjonowania miejskich instytucji kultury, możliwości wynajmu pracowni artystycznych, czy też dobrych praktyk znanych z innych polskich miast odpowiedziały dwadzieścia dwie osoby.

Nie jest to zapewne wynik imponujący, gwarantujący reprezentatywność badania itp. Lecz nie ilość ankietowanych tu się liczy, lecz „jakość”, treść i różnorodność ich odpowiedzi – szczególnie tych, które zawierają propozycje działań naprawczych. Celem tego przedsięwzięcia miało być przede wszystkim skonfrontowanie i akumulacja cząstkowej wiedzy, jakiej poszczególne osoby nabywały „doświadczalnie”, zderzając się z urzędniczymi, instytucjonalnymi, ekonomiczno-społecznymi i kulturowo-artystycznymi realiami dzisiejszej Łodzi. Dlatego też większość pytań miało charakter otwarty i wymagało odpowiedzi opisowych, a sama ankieta nie spełnia zapewne kryteriów metodycznej poprawności ani nie stanowi wdzięcznego materiału dla statystyk i diagramów procentowych. Tym niemniej dostarcza wyrazistej, krytycznej diagnozy sytuacji, w jakiej dziś, w swym własnym przekonaniu, znajduje się młode łódzkie środowisko artystyczne i zawiera propozycje konkretnych rozwiązań, które mogłyby sytuację tę odmienić.

Diagnoza i postulaty zawarte w punktach 3 i 4 zostały zaprezentowane w trakcie panelu dyskusyjnego „Zawód artysty: jak wspierać rozwój młodej łódzkiej sceny artystycznej?” i były wstępem do dalszej, ożywionej dyskusji. Panel ten należał do strefy tematycznej Kongresu „Prawo do miasta”. I właśnie tego domagają się artyści i artystki: obywatelskiego prawa do miasta, do dyskusji nad jego polityką kulturalną i dystrybucją finansów w sferze kultury, jak również do aktywnego uczestnictwa w określaniu zadań, jakie powinny być realizowane przez publiczne instytucje artystyczne w Łodzi.

Tomasz Załuski

1. Z czego płaci rachunki artyst(k)a?

  • z „drugiej” pracy zarobkowej, najczęściej niemającej nic wspólnego z twórczością artystyczną, z „fuch” i „chałtur”, ze wsparcia finansowego rodziny, z pracy w charakterze animatora kultury, nauczyciela lub wykładowcy, z zaciągniętych kredytów, ze sporadycznych zleceń projektowych itp.

2. Co dają studia w wyższej szkole artystycznej? Czego nie dają? Co mogłaby zrobić szkoła artystyczna dla swoich studentów/absolwentów, jeśli chodzi o przygotowanie do życia po studiach, rozpoczęcia pracy artystycznej i/lub zarobkowej w zawodzie?

  • zbyt mały nacisk położony na przysposobienie studentów do życia po studiach, na przekazanie im praktycznej wiedzy o funkcjonowaniu we współczesnym świecie sztuki, współpracy z instytucjami, ekonomicznych i prawnych zasadach określających działalność artystyczną oraz projektową, budowaniu własnej kariery, zdobywaniu funduszy na działalność artystyczną, aplikowaniu o granty itp.

  • częste lekceważenie sztuki aktualnej przez wykładowców przedmiotów artystycznych, a w efekcie niezdolność kształconych przez nich absolwentów do tego, by po studiach płynnie, bez uprzedzeń, twórczo wkroczyć na teren sztuki współczesnej

  • brak nacisku na możliwość łączenia w działaniach twórczych treści artystycznych i społecznych

  • postulat wprowadzenia praktycznych zajęć uczących dokumentowania i prezentacji własnego dorobku

  • postulat cyklicznej organizacji konkursu o większej randze niż konkurs im. W. Strzemińskiego, np. o randze ogólnopolskiej, z zewnętrznym jury oraz nagrodami, które pozwalałyby w dłuższej perspektywie budować karierę artystyczną laureatów

  • postulat większego wsparcia udzielanego przez uczelnię studentom i absolwentom, umożliwianie im uczestnictwa w ogólnopolskich i międzynarodowych projektach, aby już w trakcie studiów mogli nabyć doświadczenia w funkcjonowaniu we współczesnym świecie sztuki

  • postulat utrzymywania przez uczelnię kontaktu z absolwentami, prezentowania ich dorobku na arenie ogólnopolskiej, np. na wystawach międzyuczelnianych, co pozwoliłoby też budować prestiżu czy też kapitału symbolicznego uczelni i promować ją

  • postulat stworzenia i udostępniania na stronie internetowej uczelni bazy danych z sylwetkami absolwentów oraz spisem ich osiągnięć

3. Jakie są obecnie warunki dla rozwoju młodej – i nie tylko młodej – sztuki w Łodzi?

Większość ankietowanych uznała je za złe lub niedostateczne, szczególnie w porównaniu z innymi ośrodkami miejskimi w Polsce, pojawiły się też jednak głosy, że warunki te są dostateczne i że wszystko zależy tu od samych twórców, którzy muszą dbać o swój rozwój.

  • obecnie najważniejszą rolę w rozwoju sztuki łódzkiej odgrywają inicjatywy oddolne, niezależne, dysponują one jednak zwykle niewielkim budżetem, niewystarczającym do pokrycia wszystkich kosztów, a w efekcie funkcjonują „hobbystycznie”, w oparciu o entuzjazm organizatorów i twórców

  • brak wsparcia ze strony władz miejskich oraz miejskich instytucji artystycznych, brak realnego zainteresowania problemami sceny artystycznej, nie jest realizowany żaden długofalowy program wynajdowania młodych talentów, pomocy w ich samorozwoju i w budowaniu ich kariery artystycznej

  • brak w Łodzi instytucji artystycznej, która byłaby w stanie skutecznie wspierać sztukę łódzką, prezentować i promować ją w mieście oraz w całej Polsce, budować współpracę z innymi ośrodkami artystycznymi – nie spełnia tej roli w szczególności instytucja, jaką są Miejskie Galerie Sztuki

  • brak możliwości regularnego prezentowania aktualnych działań środowiska łódzkiego, w ostatnich latach zrezygnowano nawet z takich imprez, jak Salon Jesienny i Salon Wiosenny, jedyna cyklicznie organizowana impreza przez Miejskie Galerie Sztuki to Międzynarodowe Triennale Małych Form Graficznych

  • zaproszenie do udziału w ciekawych wystawach i projektach artystycznych zwykle nadchodzi z innych miast, z bardziej aktywnych instytucji artystycznych

  • brak nagłośnienia i promocji wydarzeń artystycznych, wąskie grono odbiorców

  • nieliczne osoby zajmujące się krytyką i publicystyką sztuki, brak czasopisma artystycznego, które byłoby wydawane w Łodzi, a jednocześnie funkcjonowało w skali ogólnopolskiej

  • brak w Łodzi ciekawych i prężnie działających galerii komercyjnych, brak rynku sztuki, pojedyncze prace zakupione w ostatnich latach przez Muzeum Sztuki oraz Miejskie Galerie Sztuki, brak kultury sponsorowania sztuki oraz inwestowania w nią

  • brak możliwości pozyskiwania funduszy na finansowanie realizacji projektów artystycznych, brak programu stypendialnych i systemu mini-grantów, jakie są oferowane artystom w innych miastach

  • brak informacji o możliwości zdobywania funduszy na realizację projektów artystycznych, o konkursach stypendialnych, wolnych pracowniach itp.

  • powszechny „prekaryzacyjny” scenariusz: często w trakcie realizacji konkretnego projektu okazuje się, że brak wystarczającej ilości pieniędzy, co powoduje, że twórca musi częściowo sam pokryć koszty realizacyjne, a jeśli już instytucje artystyczne dysponują funduszami na techniczną realizację samych projektów artystycznych, na materiały itp., to nie przewidują wynagrodzenia dla twórców – brak jest honorariów autorskich za wystawy i realizację projektów artystycznych

  • brak możliwości wynajmu nisko oczynszowanej pracowni artystycznej

  • brak czasu na sztukę: artyst(k)ę pochłania „druga” działalność, czyli praca zarobkowa

  • „hobbystyczny” model twórczości: pracownia znajduje się w mieszkaniu, a fundusze na pracę artystyczną odkładane są z pracy zarobkowej

  • nadmierna biurokracja po stronie Urzędu, brak kompetencji urzędników zajmujących się kulturą, decyzyjność rozproszona po różnych wydziałach, komórkach itd.

  • brak konsultacji urzędników ze środowiskiem artystycznym przy podejmowaniu kluczowych decyzji dotyczących kultury i sztuki w Łodzi

4. Jak wygląda kwestia dostępności pracowni artystycznych?

  • istnienie przepisów ograniczających możliwość uzyskania pracowni z puli niskoczynszowych lokali oferowanych przez Miasto: konieczność posiadania formalnego dyplomu ukończenia wyższej szkoły artystycznej, konieczność bycia zameldowanym w Łodzi oraz konieczność posiadania, stałych, miesięcznych dochodów

  • brak przejrzystości w procesie przyznawania pracowni przez Miasto

  • Miasto nie oferuje wystarczającej ilości tanich lokali z przeznaczeniem na pracownie: wszystkie pracownie o zadowalającym standardzie są „wiecznie” wynajęte, a pozostałe nie nadają się do użytku – są za niskie, ciemne, zdewastowane, pozbawione koniecznej infrastruktury, wymagające kapitalnego remontu

  • pracownie należące obecnie do spółdzielni mieszkaniowych są tak samo wysoko oczynszowane, jak lokale na działalność komercyjną

  • problem z udostępnianiem („po godzinach”) sal instytucji kulturalnych na potrzeby prób zespołów muzycznych

5. Jakie działania mogłyby poprawić obecną sytuację?

Większość ankietowanych przedstawiła pozytywne postulaty podjęcia określonych działań naprawczych. Pojawiły się też jednak głosy osób zrezygnowanych, które nie widzą dla siebie szansy rozwoju artystycznego oraz zawodowego w Łodzi i deklarują chęć wyjazdu z miasta.

  • zmiana przepisów określających zasady przyznawania pracowni artystycznych: likwidacja wymogu bycia zameldowanym w Łodzi, możliwość otrzymania pracowni przez osoby nieposiadające formalnego dyplomu artysty, ale prowadzące faktyczną twórczość artystyczną i mogące ją udokumentować

  • powiększenie puli niskoczynszowych pracowni artystycznych, postulat remontu pustostanów i wynajmu ich jako pracowni artystycznych, skomasowanie pracowni w jednym miejscu, w jednym budynku, co sprzyjałoby także integracji środowiska

  • przejrzyste zasady przyznawania pracowni artystycznych

  • pracownie przyznawane na pewien czas, np. na dwa lata, po którym to okresie następowała ocena aktywności twórczej i decyzja o ewentualnym przedłużeniu wynajmu

  • stworzenie wyposażonych w odpowiednią infrastrukturę pracowni „jednorazowych”, wykorzystywanych na potrzeby realizacji pojedynczego projektu artystycznego

  • konkursy stypendialne, rozstrzygane w sposób jawny, przez jury złożone z ekspertów, artystów i kuratorów z innych ośrodków artystycznych w Polsce

  • wprowadzenie, na wzór innych miast w Polsce, mikro-grantów dofinansowujących realizację konkretnych projektów artystycznych

  • dyskusja nad misją i celami, jakie powinny realizować poszczególne łódzkie instytucje artystyczne

  • stały „wywiad” kuratorski w młodym łódzkim środowisku artystycznym, wprowadzenie przemyślanego i długofalowego programu wyszukiwania i promocji młodych lokalnych talentów na scenie łódzkiej, ogólnopolskiej i za granicami kraju

  • większa aktywność instytucji artystycznych i organizacji pozarządowych, które powinny wychodzić z programami wystaw, projektów artystycznych i artystyczno-społecznych, warsztatów itp., do których mogliby być angażowani łódzcy artyści

  • cykliczna organizacja przeglądu dokonań artystycznych sceny łódzkiej, stworzenie konkursu dla młodych twórców, który miałby rangę ogólnopolską

  • dopuszczenie w łódzkich instytucjach artystycznych do głosu młodych, aktywnych pracowników, kuratorek i kuratorów, którzy mogliby blisko współpracować z młodym środowiskiem artystycznym, tworzyć i realizować autorskie koncepcje organizacyjne oraz wystawiennicze

  • rozbudowanie i aktywne wykorzystywanie kontaktów z innymi instytucjami zajmującymi się sztuką współczesną w Polsce i za granicą, uruchomienie programów wymiany, rezydencji artystycznych itp.

  • większa współpraca publicznych instytucji kulturalnych i artystycznych z organizacjami pozarządowymi, większa otwartość na współpracę przy konkretnych projektach z niezależnymi kuratorami sztuki, organizatorami i animatorami kultury

  • współpraca międzyinstytucjonalna nie tylko „od święta”, czyli np. z okazji Nocy Muzeów

  • większe zaangażowanie mediów lokalnych w informowanie o przedsięwzięciach artystycznych oraz ich promocję

  • kształcenie publiczności: wprowadzenie programu edukacji artystycznej i kulturalnej od najmłodszych lat

  • odejście od strategii wyłącznego skupiania się na dużych, drogich imprezach (festiwale) na rzecz częstszych, mniejszych, tańszych, za to skierowanych do konkretnych odbiorców

  • stworzenie komórki Urzędu Miasta, w której kompetentne osoby – znające specyfikę współczesnej sztuki – informowałyby o możliwościach stypendialnych, grantowych itp., pomagałyby w zdobyciu funduszy na realizację projektów artystycznych, wypełnianiu wniosków grantowych, uzyskaniu urzędowej zgody na działania związane z realizacją określonych typów projektów artystycznych

  • uruchomienie przez Urząd Miasta elektronicznego newslettera, w którym pojawiałyby się informacje o wolnych pracowniach, konkursach, grantach itp.

  • rozwinięcie współpracy artystów z organizacjami pozarządowymi: oprócz prezentacji aktualnych działań artystycznych i artystyczno-społecznych, NGO-sy mogłyby wspierać twórców pomocą organizacyjną, doradztwem finansowym i prawnym

  • samoorganizacja: stworzenie spółdzielni, stowarzyszenia lub kooperatywy artystów

6. Jak oceniasz ideę Łodzi - „stolicy kultury” i hasło budowania „marki” miasta w oparciu o „przemysły kreatywne”?

Wszyscy ankietowani podkreślali rozziew między ideą a stanem faktycznym – realną sytuacją Łodzi, uznając, że idee „stolicy kultury” i „miasta przemysłów kreatywnych” są, jak na razie, kompletnie oderwane od rzeczywistości. Pojawiały się głosy osób, które w propagowaniu tego typu idei dostrzegały tylko strategie PR-owe i chwyty reklamowe. Wielu ankietowanych oceniło jednak samą ideę „miasta przemysłów kreatywnych” za ciekawą i obiecującą. Wskazywali oni, że jeśli „za słowami pójdą czyny” i realność zacznie dorastać do idei, wówczas przemysły kreatywne będą wpływały pozytywnie na możliwość rozwoju działalności artystycznej w Łodzi.


opracował: Tomasz Załuski