Newsletter


 

Debata

Jolanta Woźnicka: Jakich instytucji kultury potrzebujemy? - Centra Aktywności Lokalnej

Domy kultury i biblioteki gęstą siecią pokrywają cały kraj. Każda z gmin w kraju prowadzi przynajmniej jedną taką instytucję, najczęściej bibliotekę. W Polsce są gminy, które w każdej małej wsi utrzymują świetlicę wiejską pełniącą funkcje domu kultury – zdarza się, że pracownikami są instruktorzy zatrudnieni przez dom kultury. Jakość oferty tych instytucji jest różnorodna. W wersji minimalnej pracownicy ograniczają się do otwierania i zamykania drzwi, udostępniania zasobów i pilnowania porządku.

Współtworząc od lat Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich OPUS mam kontakt w instytucjami i organizacjami w miastach na wsiach w regionie. Wiele z nich uczestniczy w naszych spotkaniach edukacyjnych, jest udziałowcem partnerstw lokalnych itp. W 2003 roku po raz pierwszy byliśmy realizatorami cyklu edukacyjnego dla instytucji kultury. Szkoliliśmy ich w zakresie zmiany w zarządzaniu i w ofercie. Do dziś uważam, że lokalne ośrodki kultury powinny w swoich społecznościach pełnić rolę centrów aktywności lokalnej i być współzarządzane przez lokalną społeczność.

Takie myślenie wpisuje się w ideę programu Centrum Aktywności Lokalnej (CAL), który promuje model działania instytucji publicznej w środowisku lokalnym jako animatorze aktywizującym daną społeczność. Model CAL zakłada, że instytucja czy organizacja staje się miejscem społecznościowym – oddaje swoje zasoby mieszkańcom (nie tylko „oczywistym” odbiorcom, np. uczniom w szkole, czy uczestnikom kursów ale ogółowi społeczności). Praca ze społecznością zaczyna się od diagnozy lokalnego środowiska w zakresie najistotniejszych potrzeb i zagrożeń w podstawowych obszarach rozwoju, tj. ekonomicznym, społecznym, ekologicznym i kulturowym, a następnie, na tej podstawie, planowanie działań, zmian. Instytucja będąca centrum aktywności lokalnej nie tylko proponuje ofertę mieszkańcom, ale też im oddaje przestrzeń do podejmowania inicjatyw. Innowacyjność koncepcji CALa polega na tym, aby nie koncentrować się na jednym tylko obszarze działania, lecz patrzeć na daną społeczność całościowo, ku rozwojowi. W zadaniu, jakim jest ożywianie społeczności lokalnej, potrzebna jest współpraca różnych podmiotów, ich zaangażowanie, koordynacja tych działań oraz świadomość celu – przez animatora i wszystkich włączających się w budowanie wspólnot. Aby uruchomić prawdziwy rozwój lokalny, należy poruszyć całe środowiska oraz połączyć wszystkie siły dla osiągnięcia wspólnego celu. Rolę takiego inicjatora, katalizatora, ożywiacza mogą spełniać domy kultury, świetlice wiejskie, biblioteki, czy organizacje lokalne.

Nie oznacza to, że instytucja pracująca modelem CAL (co ważne – bycie „CALem” nie oznacza powoływania nowej instytucji, tylko zmianę sposobu działania dotychczas funkcjonującej, zakorzenionej w lokalnej społeczności) staje się odpowiedzialna za wszelką aktywność w środowisku, jego rozwój, dobrostan obywateli. Szkoła-CAL swoje cele kieruje w stronę rozwoju, współpracy, dawania przestrzeni, zachęcania innych do włączania się – jest otwarta na inicjatywy i potrzeby. Aby dom kultury, czy biblioteka mogła stać się Centrum  Aktywności Lokalnej musi spełniać następujące standardy:

  • mieć swoją stałą siedzibę, która jest otwarta dla mieszkańców, grup, partnerów środowiskowych;

  • mieć rozpoznane i oszacowane zewnętrzne i wewnętrzne zasoby instytucji;

  • włączać cały zespól do pracy środowiskowej – myślimy tu zarówno o pracownikach merytorycznych, jak i administracyjnych,

  • mieć zbadane potrzeby społeczności lokalnej (zidentyfikowane główne problemy);

  • funkcjonować na różnych polach, nie zawężając swojej aktywności do jednej grupy celowej lub jednego obszaru;

  • pracować metodą projektów – we współpracy z innymi instytucjami i organizacjami;

  • mobilizować ludzi w społeczności do działania – poprzez zorganizowany wolontariat, tworzenie grup obywatelskich i samopomocowych;

  • inicjować i organizować spotkania głównych aktorów społeczności lokalnej w celu budowania lokalnego partnerstwa;

  • tworzyć programy informacyjne i edukacyjne dla społeczności lokalnej

  • inicjować oraz włączać się czynnie do wydarzeń lokalnych (imprez okolicznościowych, festynów)

Wymienione działania muszą być wpisane w strategię pracy ośrodka kultury i powinny mieć umocowanie w planowanych działaniach.

Przekształcenie instytucji kultury w centra aktywności lokalnej to współczesne wyzwanie. Wymaga jednak od pracowników instytucji i osób zarządzających instytucjami publicznymi sporego wysiłku. Przede wszystkim potrzebne są działania edukacyjne – w instytucjach kultury pracują przede wszystkim animatorzy kultury, a my potrzebujemy animatorów społecznych z innymi zadaniami i kompetencjami. Poza tym potrzebujemy zmiany myślenia wśród osób zarządzających instytucjami (myślę tu i o kierownikach, dyrektorach, jak i samorządach lokalnych). Nowa rola instytucji kultury to zmiana zadań: zamiast sekcji i instruktorów – grupy edukacyjne i hobbystyczne współprowadzone przez mieszkańców, zamiast imprez i pikników z gwiazdą – prezentacja lokalnej twórczości i integracja społeczności.

Jak wprowadzać to do działań instytucji kultury? Jak oddawać przestrzeń mieszkańcom / społeczności lokalnej? Jak przekonać do tego lokalne samorządy i jak angażować mieszkańców?

W Polsce są przykłady, że można. Nadal jednak aktualne jest pytanie: jak zrobić z tego standard, a nie tylko dobrą praktykę?


Jolanta Woźnicka - współtwórczyni Centrum OPUS, od 2009 roku prezeska Centrum OPUS, doradczyni i trenerka z zakresu animacji lokalnej, funduszy unijnych i przygotowania wniosków. Certyfikowana trenerka STOP III stopnia (superwizorka), ekspertka animacji lokalnej. Z wykształcenia polonistka, absolwentka Szkoły Trenerów STOP, Studium Ekonomii Społecznej na Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Podyplomowych Studiów Superwizji Współpracy i Animacji Środowiskowej na Uniwersytecie Gdańskim. Z urodzenia edukatorka i animatorka. Od początku drogi zawodowej związana z sektorem pozarządowymi edukacją. Ciągle w drodze, w samochodzie słucha audiobooków, w domu - Trójki. 

TAGI

instytucje      edukacja kulturalna      region      Centra Aktywności Lokalnej