Newsletter


 

Podsumowanie Kongresu: Diagnoza stanu kultury i potrzeby kulturalne mieszkańców województwa łódzkiego

Zaproszeni goście:

Izabela Franckiewicz-Olczak współautorka raportu „Preferencje kulturalne mieszkańców województwa łódzkiego” przygotowanego przez Biuro Badań Społecznych Question Mark, magister kulturoznawstwa i socjologii, asystentka w Instytucie Socjologii UŁ, autorka książki Kolor, dźwięk i rytm. Relacja obrazu i dźwięku w sztukach medialnych.

Dorota Wodnicka – od 2009 roku pełniąca obowiązki Dyrektora Departamentu Kultury i Edukacji Urzędu Marszałkowskiego w Łodzi, wcześniej z-ca dyrektora Departamentu Kapitał Ludzki w Urzędzie Marszałkowskim. Koordynator merytoryczny wielu projektów międzynarodowych i krajowych związanych z edukacją i kulturą. Doktorantka na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego.

Przemysław Owczarekpolski poeta i antropolog kultury. Absolwent Studium Literacko-Artystycznego UJ, doktor nauk humanistycznych, wykładowca, redaktor naczelny Kwartalnika Artystyczno-Literackiego „Arterie”. Odpowiada za Dział Kultur Miejskich w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi. Autor książki naukowej o kulcie Jana Pawła II na Podhalu.


(1) Diagnoza

Punktem wyjścia dla rozmowy Panelistów, jak również dla biorącej udział w dyskusji publiczności, były wyniki badań socjologicznych „Preferencje kulturalne mieszkańców województwa łódzkiego”, przeprowadzone w 2011 roku w Łodzi i regionie. W pierwszej części spotkania uczestnicy panelu omawiali potrzebę kontynuowania pogłębionych analiz socjologicznych, dotyczących uczestnictwa lokalnej społeczności w kulturze. Konsens dotyczył m.in. konieczności przeprowadzenia dalszych badań, głównie o charakterze jakościowym, które w niedalekiej przyszłości mogłyby stać się podstawą pogłębionej refleksji nie tylko nad strategiami uczestnictwa obywateli w kulturze, ale również nad stanem infrastruktury kulturalnej oraz sposobami pracy wybranych instytucji. Zapotrzebowanie na bardziej pogłębione studia wyrażali także – biorąc czynny udział w dyskusji – przedstawiciele instytucji publicznych oraz organizacji pozarządowych. W ich opinii wiedza pozyskana w badaniach społecznych w istotny sposób przyczyniłaby się do lepszego rozpoznania preferencji mieszkańców regionu i wzbogacenia oferty kulturalnej.

 

Ważnym punktem dyskusji stała się próba sproblematyzowania odmiennych sposobów rozumienia kategorii „aktywność kulturalna” przez władze lokalne, organizatorów życia kulturalnego oraz respondentów, udzielających odpowiedzi w badaniach. W ogólnej opinii Panelistów rozbieżności pomiędzy poszczególnymi podmiotami w istotny sposób wpływają na politykę kulturalną władz i diagnozowane niedopasowanie pomiędzy autorami inicjatyw i ich odbiorcami. Dostrzegano, że obiegowe opinie respondentów o kulturze różnią się od założeń organizatorów kultury, a działania i pomysły placówek odbiegają znacząco od oczekiwań odbiorców. Towarzyszy temu dylemat związany z wyborem określonej strategii działania i tworzeniem instytucjonalnego konstruktu „człowieka kulturalnego”. W opinii dyskutantów instytucje i organizacje kultury muszą często wybierać między koniecznością „wychowania do kultury” – licząc się z zarzutem elitarności, hermetyczności i niezrozumiałości – a zaiteresowaniami odbiorców, nietożsamymi najczęściej z programem instytucji edukacyjnych i pedagogizującymi projektami instytucji kultury.  Jednocześnie dyskutanci podkreślali, że przedstawicielom władz lokalnych i pracownikom instytucji kultury trudno uniknąć przypisywania odbiorcom określonych tożsamości, motywacji, gustów, dominujących form spędzania czasu wolnego oraz preferowanych „wydarzeń” i „atrakcji” o charakterze kulturalnym i rozrywkowym. W związku z powyższą diagnozą akcentowano konieczność uwzględnienia zrekontekstualizowanych sposobów rozumienia aktywności kulturalnej przez członków społeczeństwa, którzy własnymi wyborami w czasie wolnym często manifestują niechęć do kultury instytucjonalnej. Ujawnione w badaniu deklaracje respondentów jasno potwierdzały przekonanie o przypadkowym charakterze kontaktu z tego rodzaju ofertą, odrzucanie tradycyjnych hierarchii wartości kulturowych, poszukiwanie przystępnej propozycji o charakterze rozrywkowym oraz wybieranie aktywności bardzo często ograniczonych do przestrzeni prywatnej.

(2) Rekonstrukcja

W drugiej części dyskusji uwaga dyskutantów skupiła się na określeniu genezy niezadowalającego stanu aktywności kulturalnej mieszkańców Łodzi i regionu oraz na poszukiwaniu możliwych dróg rekonstrukcji powiązań między instytucjami kultury i ich potencjalnymi odbiorcami. Dominująca perspektywa wpisywała się w analizy „długiego trwania” – dostrzegano historyczną perspektywę kształtowania się Łodzi jako ważnego ośrodka przemysłowego, w ramach którego wykształciła się specyficzna struktura społeczna i tym samym specyficzna publiczność. W wielu głosach pojawiało się założenie, że bez pogłębionej refleksji nad tożsamością kulturową regionu i lokalnym kontekstem, dopasowanie oczekiwań mieszkańców i dominującej oferty kulturalnej nie będzie możliwe. Wśród dyskutowanych zagadnień pojawiła się m.in. konieczność rekonstrukcji i odbudowy więzi społecznych, osłabionych w wyniku procesów społecznych, gospodarczych i politycznych, które dotykały Łódź i region na przestrzeni całego XX wieku: od rozpadu wielokulturowej społeczności po marginalizację gospodarczą na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat. Dyskutanci podkreślali również konieczność reaktywowania zaniedbanych przestrzeni publicznych oraz potrzebę rewitalizacji przestrzeni spoza dominujących centrów społeczno-rozrywkowych. W opisie możliwych zmian znacząco dominowała perspektywa uwzględniająca lokalną specyfikę miasta i regionu.


(3) Wyzwania przyszłości

Ostatnia część dyskusji udowodniła, że refleksja nad transformacją aktywności kulturalnej mieszkańców Łodzi i regionu nie może obyć się bez uwzględnienia zmian zachodzących w obszarze instytucji kultury. Warto dostrzec tu pewne niebezpieczeństwa, które w przyszłości mogą osłabić ich autonomię, upodobnić organizacje kultury do szerszego tła społecznego i zdecydowanie wpłynąć na kontrproduktywność prowadzonych działań. Niekwestionowalne wydaje się już m.in. wyobrażenie o rzekomej oczywistości związków kultury i ekonomii. Jednym z głównych zagrożeń pozostaje w tym kontekście brak refleksji na temat tzw. „kultury projektowej” – trendu związanego z współczesnymi sposobami pozyskiwania środków finansowych, który przyczynia się do umocnienia „projektowej” mentalności organizatorów życia kulturalnego. Sprzyja to m.in.: niekorzystnemu przekształcaniu dotychczasowych kategorii sztuki, tworzeniu hybryd instytucjonalnych z udziałem przedstawicieli biznesu, obniżeniu poziomu intelektualnego przygotowywanych inicjatyw i deprofesjonalizacją pracowników instytucji kultury. Logika grantowa zdaje się być efektem ubocznym ekonomizacji życia artystycznego i kolejnym przejawem kolonizacji kultury przez reguły przedsiębiorczości i świata gospodarki. Istotnym zagrożeniem pozostaje również przejęcie przez instytucje kultury języka przedsiębiorczości, używanego głównie do uzasadnienia bieżących działań. Konsekwencją tych zagrożeń jest postępująca dewastacja autonomii kultury w sferze praktyki i w sferze uzasadnień prowadzonej aktywności. Deklarowane przez instytucje cele systematycznie mijają się z codziennym doświadczeniem, a inicjatywy kulturalne bardzo często wpisują się w nowe tendencje i je obsługują, zbyt łatwo rezygnując z możliwości ich krytycznej analizy i poszukiwania możliwych sposobów rekonstrukcji społecznej rzeczywistości. 

Karol Franczak





---
Karol Franczak -  doktor nauk humanistycznych, socjolog i kulturoznawca, adiunkt... Więcej>>
Regionalny Kongres Kultury: Diagnoza stanu kultury i potrzeby kulturalne mieszkańców województwa łódzkiego (na podstawie badań) 

TAGI

partycypacja