Newsletter


 

Monika Smoleń - Rola kultury w rozwoju. Dlaczego warto inwestować w kulturę?

Rozwój jest procesem wielowymiarowym, odnosi się zarówno do środowiska naturalnego, przestrzeni ekonomicznej, społecznej oraz kulturowej - traktowanych równorzędnie. Każdą z nich określają inne zmienne, cele i mechanizmy, równocześnie jednak, powiązane są one silnymi współzależnościami. Podobnie rozwój, każdego państwa, regionu czy miasta można rozpatrywać przez pryzmat różnych celów – w moim przekonaniu jednak najistotniejszym wśród nich jest dążenie do stałego podnoszenia jakości życia mieszkańców - rozumianej jako taka kombinacja czynników społecznych i ekonomicznych, która sprawia, że dane miejsce staje się atrakcyjne żeby w nim mieszkać i pracować, które pozwala realizować złożone wyzwania, daje wielość wyboru, dzięki którym każdy może realizować swoje zindywidualizowane aspiracje, dążenia i potrzeby - pozwala na wybór pełniejszej, bardziej satysfakcjonującej i wartościowszej egzystencji. Jak osiągnąć ten cel? Dróg dojścia jest zapewne wiele, ale z całą pewnością nie można mówić o jakiejkolwiek z nich bez kultury, troski o dziedzictwo, rozwój przemysłów kultury i wspierania społeczeństwa obywatelskiego.

W dyskusji nad strategiami rozwoju, kultura coraz częściej postrzegana jest jako czynnik wpływający na wzrost atrakcyjności miast i regionów dla mieszkańców, turystów i inwestorów. Powszechnym staje się także przekonanie, że kultura i jej przemysły to jeden z najszybciej rozwijających się sektorów gospodarki, kultura staje się częścią światowej gospodarki, źródłem rentownych miejsc pracy i znaczących dochodów. Esencją myślenia o kulturze w omawianych kategoriach jest stwierdzenie M. McLuhana „z ery w której biznes był naszą kulturą znaleźliśmy się w erze, w której kultura staje się także naszym biznesem”. Tezę tę potwierdzają badania przeprowadzone na zlecenie KE w 2006 r, z których wynika, że w 2005 r. w sektorze kultury i jej przemysłów w UE - 27 zatrudnionych było ponad 4,9 mln osób (tj .ok. 2,4%), a wkład tego sektora w tworzenie PKB wynosił ok. 3% (tj. więcej niż np. przemysłu chemicznego!)1. Trendy wzrostowe w tym zakresie obserwowane są również w Polsce. W roku 2008 sektor kultury wytworzył 1,6% PKB Polski, a przemysł kreatywny 2,47% PKB Polski2. Znaczenie gospodarcze sektora kultury i przemysłów kreatywnych było największe w najbardziej rozwiniętych województwach: mazowieckim, pomorskim, dolnośląskim i śląskim. [za: Raport IBS, Znaczenie gospodarcze przemysłów kultury – wstęp do analizy problemu].

Kultura to jednak przede wszystkim ważny czynnik rozwoju społecznego. To dzięki kompetencjom kulturalnym i uczestnictwu w kulturze z jednej strony budujemy swoją tożsamość, szacunek do tradycji, poczucie przynależności do wspólnoty i jej historii, z drugiej jesteśmy bardziej kreatywni, innowacyjni, otwarci i tolerancyjni. To właśnie te cechy są gwarantem rozwoju każdego społeczeństwa. Kultura jest więc ważnym czynnikiem budowy kapitału społecznego, którego wspieranie jest zgodnie z Raportem Polska 2030 jednym z dziesięciu wyzwań rozwojowych przed jakimi staje dziś Polska. Pokłosiem raportu jest 9 horyzontalnych strategii rozwoju wśród nich Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego za przygotowanie której odpowiada Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego3 to dokument przełomowy w myśleniu o przyszłości naszego kraju. Kapitał społeczny definiujemy w dokumencie jako wynikającą z zaufania oraz obowiązujących norm i wzorów postępowania, zdolność obywateli do mobilizacji i łączenia zasobów, która sprzyja kreatywności oraz wzmacnia wolę współpracy i porozumienia w osiąganiu wspólnych celów – jako potencjał bez którego nie da się kreślić przyszłej wizji rozwoju kraju. Pojawienie się tematów zaufania, współpracy, kreatywności, kompetencji społecznych w perspektywie polityki rozwoju, stanowi odpowiedź na nowe wyzwania, które stają przed Polską, jest także świadectwem zmieniających się globalnie czynników wpływających na proces społeczno – ekonomicznego rozwoju państw. Ze względu na wieloaspektowość pojęcia „kapitał społeczny” obszar Strategii został określony niezwykle szeroko. Obejmuje kwestie związane zarówno ze wspieraniem społeczeństwa obywatelskiego i społecznej partycypacji w życiu, inwestowaniem w edukację obywatelską i kulturalną, zapewnieniem dostępu do rzetelnej informacji jak i rolą kreatywności i kultury w budowaniu wartości dodanej.

Podobne znaczenie kultury wskazano w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego z lipca 2010 r., stanowiącej podstawę dla polityki rozwoju regionalnego oraz dla ram finansowanych funduszy strukturalnych w latach 2014-2020. W KSRR kultura jest traktowana, jako czynnik wspomagający wzrost konkurencyjności regionów, z jednej strony poprzez wzmacnianie funkcji ośrodków metropolitarnych, z drugiej jako obszar który sprzyja rozwojowi i wzrostowi znaczenia ośrodków subregionalnych, poprzez wzmacnianie ich tożsamości, walkę z marginalizacją i wykluczeniem.

Inwestycje w kulturę pozwalają zatem nie tylko na ekonomiczny rozwój i wzrost naszej konkurencyjności, ale także na wzmocnienie kapitału społecznego, którego niski poziom staje się zagrożeniem dla rozwoju Polski. Rozwijanie kultury i kreatywności oznacza więc równoczesne inwestowanie w ochronę dziedzictwa, rozwój i modernizację infrastruktury kultury, ale także, a może przede wszystkim edukacji kulturalnej - kształcenia odbiorcy i jego kulturowych kompetencji.

 

1 Ekonomika kultury w Europie, Raport opracowany na zlecenie KE, KEA, 2006,http://ec.europa.eu/culture/key-documents/doc873_en.htm#bad_nodepdf_word/economy_cult/executive_summary.pdf

2 Raport Instytutu Badań Strukturalnych, Znaczenie gospodarcze przemysłów kultury – wstęp do analizy problemu, Raport opracowany na zlecenie NCK, Warszawa 2010

3 pełen tekst strategii po konsultacjach społecznych jest dostępny pod adresem: http://ks.mkidn.gov.pl/

 

Monika Smoleń - Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Więcej>